Samenvatting

Henk Spaan (De Volkskrant, 7.06.2014) vat het verhaal "Wie is de neger?" van Herman Brusselmans samen:

"In dat dorp waar zijn moeder woonde had de plaatselijke club een Afrikaanse speler gecontracteerd. Vraagt de ene Belgische boer aan de de andere: 'Wie is nou de neger?' Het antwoord was: 'Die met de rode broek.'"

Voortreffelijke samenvatting.

Het prentje: een klassieke voetbalfoto. Fotograaf Paul Huf portretteerde in 1967 de Ajax voetballers Johan Cruijff, Klaas Nuninga, Sjaak Swart en Piet Keizer.

Wembley, 1966

Het laatste WK voetbal waarvan de herinneringen grotendeels in zwart en wit zijn, vond plaats in 1966, in Groot-Brittannië. Met verbazende Noord-Koreanen die zowaar de Italianen uitschakelden (filmpje). Let vooral op het publiek dat door het dolle heen is: zelden waren Noord-Koreanen meer populair in Groot-Brittannië als die zomer.

Het prentje: de opstelling voor de finale, van de winnende ploeg. Engeland won, met een tot nu om de zoveel tijd stof voor discussies opleverende goal van Geoff Hurst (filmpje in kleur). In het Duitse team: Lothar Emmerich, die drie jaar later aansloot bij het favoriete team en daar in totaal 42 doelpunten maakte.

Pele swingt

Eentje voor het in rouw gedompelde Brazilië. Uit veel betere tijden: de mogelijk beste voetballer ooit begeeft zich op het pad van de muziek. Pele en Sergio Mendez swingen: (muziekje).

Het komt wel weer goed.

Joe Maca

Nu onze nationale Duivels tegenover het team van de Verenigde Staten staan, twee dingen om te onthouden. Eén, het is levensgevaarlijk de Amerikanen te onderschatten. Dat deed het onoverwinnelijk geachte Engelse team ook, op de wereldbeker van 1950. En de Engelsen werden zowaar door de VS verslagen: 1-0, doelpunt gescoord door ene Joe Gaetjens (derde van rechts, onderaan).

Twee, in dat Amerikaanse team speelde een Belg mee: Joe Maca. Brusselaar Joe Maca had in België een niet tot de verbeelding sprekende carrière achter de rug als speler van La Forestoise, dat toen in derde afdeling uitkwam. Na de oorlog emigreerde Maca naar de VS waar hij voor Brooklyn Hispano uitkwam en op basis waarvan hij voor het nationale team werd geselecteerd. Dat Maca geen Amerikaan bleek, was voor de bond geen punt. De FIFA moest tot haar schande constateren dat de internationale reglementen nogal onduidelijk waren en dus mocht Maca mee naar de wereldbeker in Brazilië. Goed om te weten en om op vraag bij kwissen te kunnen reproduceren: het is door het geval Maca dat de FIFA de regels op voetbalnationaliteit aanscherpte.

Het prentje: het nationale team van de VS, dat Engeland versloeg. Tweede van rechts, naast manager Chubby Lyons, Brusselaar Joe Maca.

Borges is tegen

Onze vriend Borges, hier plaatsnemend voor het graf van Edgar Allan Poe, was geen fan van het nobele voetbalspel. Een fijne teaser uit een voor voetbalhaters vermoedelijk hartverwarmend stuk (meer hier):

"Soccer is popular,” Jorge Luis Borges observed, “because stupidity is popular.”

Laten we het diplomatisch formuleren: het is wellicht toch net iets complexer dan dat.

Standaarden

Wie er niet bij was kan er zich geen voorstelling van maken hoe het er in de jaren zeventig aan toe ging. Er was een kort moment waarop alle standaarden zoek waren en dus alles kon. Alles? Werkelijk alles. Het prentje illustreert dat op een manier die verdere uitleg overbodig maakt. Het is 1976 en couturier Frans Molenaar presenteert, met behulp van scheidsrechter Frans Derks, de nieuwe pakjes waarin dat jaar de referees de velden zullen betreden. En het gekke is: die scheidsrechters vonden dat op dat moment, net als iedereen, gewoon normaal. Boterhammen-met-kaas-doe-maar-gewoon-dat-is-al-gek-genoeg heteromannen die zich gewillig een outfit lieten aanpassen waarmee je ongetwijfeld in de homobars furore maakte.

Wie er niet bij was kan er zich geen voorstelling van maken hoe het er in de jaren zeventig aan toe ging.

Halve finales

Op het andere WK-voetbal, dat van de niet als dusdanig erkende naties in Östersund, Lapland, Zweden, zitten de voorrondes en de kwartfinales er al op. Vier teams spelen nu de halve finales: het graafschap Nice, Zuid-Ossetië, de Aramese Syriërs en het eiland Man. Op 8 juni vindt de finale plaats. Als de livestream werkt, kun je die op de speciaal daartoe door de ConIFA, de wereldvoetbalorganisatie van de niet-erkende naties, opgezette website volgen : hier.

Interessant detail: in het Aramees-Syrische team doet ook een oudgediende van die andere wereldvoetbalmacht, het favoriete team, zijn opwachting: niemand minder dan Sanharib Malki. Vroeger vlot scorend op het Kiel, daarna onder meer bij het Nederlandse Roda JC en nu -iets minder vlot- bij het Turkse Kasimpasa.

Het prentje: het nationale team van de jammer genoeg in de voorronde puntenloos gebleven natie, Sapmi, oftewel Lapland.

Stanley Matthews

Weer een belangrijke doorbraak voor de wetenschap: de mensen van de universiteit van Sheffield hebben een databank gemaakt met daarin alle sportstandbeelden ter wereld. Dat is een bijzonder nuttig hulpmiddel bij de jaarlijkse bepaling van de vakantiebestemming. Voortaan raadpleegt men eerst de databank (hier) en vervolgens worden tickets geboekt en hotels gereserveerd.

Kunst en wetenschap: eindelijk verenigd.

Het prentje: het voorlopig enige echt geslaagde voetbalstandbeeld: Sir Stanley Matthews -in volle actie nog wel- vereeuwigd. Te bezichtigen in Stoke-on-Trent (hier). Matthews was tot zijn vijftigste actief als profvoetballer. Op zijn zeventigste speelde hij, als amateur, zijn laatste wedstrijd.

Diagonaal

Nu het wereldbekertornooi wel heel erg dichtbij komt, aandacht voor de niet onbelangrijke nevenkwestie van de voetbaltenues. Wat je bijna nooit meer ziet zijn dit soort diagonale banden op de truitjes. Nochtans tezelfdertijd onderscheidend en stijlvol. Veel goede punten dan ook voor het nationale team van Peru dat traditioneel, zoals hier in 1978 in Argentinië, aldus uitgedost ten strijde trok.

Deze keer er niet bij, de Peruanen. Jammer, minstens vanuit vestimentair oogpunt.

Mannen die

"Mannen die hun trui in hun broek dragen, die gaan eenzaam dood."

Nico Dijkshoorn, De Volkskrant, 26.04.2014.

Het prentje: één van de iconen van de truidragende man, Lev Yashin (1929-1990). Keeper van het nationale Sovjet-team van 1954 tot 1979, deelnemer aan liefst vier wereldbekereinderondes. Steevast trui dragend, nooit in broek. Uit een tijd toen relativeren nog voor watjes was, Yashin over de existentiële last van het doelman-zijn: "Een doelwachter die niet lijdt onder de doelpunten die hij moet slikken is geen doelwachter. Een doelwachter moet lijden. Als hij gelaten ondergaat, betekent dat het einde. Dan is wat hij in het verleden heeft bewezen niet meer van tel, dan is er voor hem geen toekomst."

Onze jongens

Het is oneerlijk, maar omwille van de rollercoaster van emoties die de favoriete voetbalclub de voorbije twee seizoenen doormaakte, hebben we dat andere team, dat van onze jongens, een beetje verwaarloosd. We moeten daar ook niet hypocriet over doen: toen onze jongens een paar seizoenen terug begonnen te kapseizen en in vierde provinciale -lager kan je niet- terechtkwamen, haakten we af. Minder omwille van de sportieve perikelen; die horen er immers bij. Meer omwille van de extra-sportieve. En die hadden dan vooral te maken met de larger than life-voorzitter. Toen die tijdens de wedstrijd aangaf de trainer en een deel van de spelers te zullen ontslagen en vervolgens een groep protesterende supporters uit het stadion joeg, was het even welletjes geweest.

Hoe gaat het inmiddels nog met de jongens? Ze sloten het seizoen af in 4B met een negende plaats, netjes in het peloton. Wel fijn dat de televisie onlangs op bezoek kwam. De voorzitter en Ylona, de allertrouwste der supporters, voeren het woord (hier).

We beloven dat we, nu het mogelijk weer wat stabieler is geworden op de favoriete voetbalclub, ook terug regelmatiger onze jongens komen aanmoedigen.

Het prentje van het stadion via Levydays. Hier nog meer prentjes.

Gandhi voetbalt

Toen Gandhi -toen nog Mohandas K. in plaats van de latere aanspreektitel Mahatma- als jong advocaat in Zuid-Afrika aan de slag was, organiseerde hij de Indische bevolking om haar rechten op te eisen. Als goed organisator begreep Gandhi dat je mensen aan je beweging kunt binden door ze nog wat anders te bieden dan dat vaak saaie en niet zo succesvolle actievoeren. En dus stichtte Gandhi een voetbalclub: The Passive Resisters Soccer Club. Gandhi was onder de indruk van het nobel karakter van de voetbalsport en het gegeven dat het bovenal een collectieve onderneming betrof. En dus stichtte hij later nog twee andere clubs. Meer hier en hier.

Er is echter geen bewijs dat Gandhi zelf ook wel eens de voetbalschoenen aanbond. Wel wil de overlevering dat hij voor de wedstrijd regelmatig de spelers toesprak. Peptalk: ook heel belangrijk, zoals kenners zullen bevestigen.

Het prentje: in het ingekleurde stukje foto, met een vredesteken boven zijn hoofd, Mohandas K. Gandhi, voetbalpionier.

Olympisch

Het moet geleden zijn van 1920, tijdens de ongetwijfeld geweldig spannende finale van het touwtrekken (prentje), dat het Olympisch Stadion op het Antwerpse Kiel een met gisterenavond vergelijkbaar feestelijke aanblik bood. Onze favoriete club kroonde zich tot kampioen en deed dat met de nodige glans: de bezoekers werden op forfaitcijfers getrakteerd.

Het was een wonderbaarlijk jaar. De kans bestaat uiteraard dat het nooit meer zo mooi wordt. Maar dat jaar nemen ze ons alleszins niet meer af.

Het prentje: de, eh, ontknoping op het Olympische touwtrektoernooi van 1920. Het Britse team, bestaande uit flink besnorde Londense politieagenten, zet zich schrap om de Nederlanders over de streep te trekken. Groot-Brittannië behaalde goud, Nederland zilver en België brons. Na 1920 werd touwtrekken afgevoerd als Olympische discipline. Natuurlijk volledig ten onrechte. De partij die zich bereid verklaart te ijveren voor het ongedaan maken van deze blamage, maakt een goede kans onze stem binnen te halen.

1967-68

Het gaat niet zo best met het hoofdstedelijke paars-wit. Dat is bijzonder sneu voor de betrokkenen: bij Anderlecht hoor je gewoon voor de titel te spelen, zoals bijvoorbeeld in het seizoen 1967-68, toen Anderlecht met all time kleppers als Georges Heylens, Jean Plaskie, Julien Kialunda, Pummy Bergholz, Jan Mulder, Paul Van Himst, Jef Jurion en Jean Trappeniers voor de vijfde keer op rij kampioen werd.

Enkele reeksen lager zit dat andere paars-wit, onze favoriete club, wel volledig op schema. Twaalf punten voor en vijf wedstrijden te gaan. Vorig jaar omtrent deze tijd waren we lang zo vrolijk niet gestemd en toen moest het ergste zelfs nog komen (meer hier). Maar daarna beleefden we zo ongeveer het allermooiste jaar uit de clubgeschiedenis. Ons hoor je dan ook niet klagen. Komaan mauve en wit!

Batvoetbal

Wat minder mensen weten: er was een tijd dat Batman en Robin (prentje) professioneel voetbal speelden. Dat deden ze onder de pseudoniemen Kevin Keegan (Robin) en John Toshack (Batman). En niet eens onverdienstelijk.

Wat ons dan toch weer even bij de favoriete voetbalploeg brengt: het is een vreemd seizoen. Massa's punten los, bijna kampioen en dan begint de ploeg te haperen. Zenuwen, vermoedelijk. De angst dat het toch weer fout gaat. Dat moet je Batman en Robin nageven: van angst en zenuwen hadden die nooit veel last. Dachten ook niet zo verschrikkelijk diep na, heb je de indruk. Misschien maar beter ook.

Mannschaft

Het wordt, met het WK in aantocht, een voetbaljaar. Mogen we, vooraleer de gekte losbarst, even aandacht vragen voor stijl en vorm? Franz Beckenbauer - niet echt een prettige man, maar daar gaat het nu niet om - poseert hier in de vrije tijdsoutfit van de West-Duitse nationale voetbalploeg, vermoedelijk ergens halverwege de jaren zestig.

Er is, dat moet duidelijk zijn, a) geen hedendaagse voetballer die kan tippen aan de cool van de jaren zestig-voetballer, b) geen enkel hedendaags team dat vestimentair gesproken ook maar in de buurt komt van de werkelijk puike trainingspakken waarin ze destijds de spelers van de Mannschaft het veld op stuurden.

Verplichte legerdienst

In de reeks Opmerkelijk Sterke Openingszinnen, vandaag de openingszin van de column van Harry Pearson in het altijd van het eerste tot het laatste blad uitermate leesbare When Saturday Comes:

"In recent years football at the highest level has become so bombastic a Champions League full-back can't blow snot out of a nostril without the accompaniment of Wagner."

Het prentje: vroeger werd als oplossing voor ongeveer alle problemen met de Jeugd Van Tegenwoordig gesuggereerd dat ze wel anders zouden piepen eens ze in het leger waren geweest. Geconfronteerd met de huidige generatie topvoetballers zou een mens een warm voorstander worden van de herinvoering van de verplichte legerdienst.

Noord en zuid

Voetbal is in essentie lokaal, territoriaal. Wie dat helemaal begrijpt is de materiaalmeester van de favoriete club:

‘‘Ik amuseer me weer’, zegt Jos. Ons voetbal nu is beter dan ons voetbal vorig seizoen in eerste klasse. Die verwende vedetten zijn vertrokken en zijn vervangen door jongens die zich echt inzetten voor de ploeg. De fusie met Wilrijk was een goede zaak. Dat is een ploeg uit het zuiden van de stad, hé. In het noorden heerst toch een andere mentaliteit.’ (De Standaard, 31.08.2013)

Het noorden van de stad of het zuiden van de stad: een wereld van verschil. QED: voetbal is in essentie lokaal, territoriaal.

Het prentje: het elftal dat in het seizoen 1938-39 voor de tweede opeenvolgende keer kampioen werd in de toenmalige Eerste Klasse.

Tribunehumor

Laatst op de tribune, bij één van de oefenwedstrijden van de favoriete club. Achter ons zaten drie stokoude mannetjes (voetbalkenners, dat moet gezegd). Tijdens de pauze passeren er op een bepaald moment twee jonge meisjes. Allebei dragen ze zo'n heel kort shortje. Als ze voorbij zijn zegt de oudste van de drie zeer droog tegen de twee andere. "Normaal zou ik wel met hen zijn meegegaan, maar ons Georgette zit in de kantine." Waarop één van de twee andere repliceert: "Och Frans, uw tijd komt nog".

Om maar te zeggen: we zijn weer helemaal klaar voor het nieuwe seizoen.

Het prentje: de favoriete club in betere dagen. Met kleppers als Sanon, Tolsa, Lozano en Tomaszewski. Toen waren die drie mannetjes er ongetwijfeld ook bij.

Bill Fatty Foulke

Oorspronkelijk werd voetbal zonder keeper gespeeld. Toen de keeper later zijn intrede deed, was het geen vaste functie. Wie er die dag zin in had - of wie niet over de conditie beschikte om het hele veld op en af te rennen - nam plaats in de goal. Na een tijdje zette zich de specialisering door. In eerste instantie werd op groot en breed geselecteerd: een doelman werd niet geacht naar de grond te duiken of briljante saves te verrichten. Een doelman diende zich voor de aanstormende spits te gooien of zijn lichaam in de loop van de bal te posteren. Dus had je een voordeel als je flink uit de kluiten gewassen was.

Flink uit de kluiten gewassen kon William Henry Foulke's middle name zijn, als die al niet Fatty was. Bill Fatty Foulke (centraal op het prentje) verdedigde het doel van onder meer Sheffield, Chelsea en Bradford City en stond ook een keer in de nationale elf. Hij was een meter drieënnegentig en woog een slordige honderdvijftig kilo.

Na zijn actieve voetballoopbaan werd Fatty Foulke kermisattractie. Hij stond in doel en tegen betaling mocht je een penalty trappen die Fatty dan probeerde te stoppen. Hij stierf op zijn tweeënveertigste, vermoedelijk aan levercirrose. Bij wijze van eerbetoon aan alle keepers, hieronder nog eentje van Fatty bij Chelsea. Het is niet geweldig moeilijk om Fatty op het prentje te herkennen.